قالیشوئی سلیمان شهرستان مغان(گرمی)

طرز صحیح شستشوی فرش در منازل و قالیشوئی ها

 زير نظر مهندس عبدالله احراري
    تدوين: سمانه اشرفي پارسا و سپيده مجتهد سيستاني
    
    
    
    - چكيده مطلب :
    - عناوين :
    - مقدمه :
    
    فصل يك – مقدمات شستشو :
    1- غبارگيري معمولي 2- غبارگيري ماشيني
    الف- غبارگيري با ضربه زنهاي مكانيكي ب- غبارگيري با دستگاههاي مكنده ج- دستگاههاي جديد غبارگيري
    3- بازرسي
    4- رفو كاري
    5- لكه گيري
    
    فصل دو- شستشو:
    1- شستشو سنتي 2- شستشو در كارخانه 3- شستشو در منزل
    
    فصل سه- كاربرد مواد شيميايي در شستشو:
    بررسي روشهاي علمي رنگبري
    شيوه هاي رنگبري در كارخانه هاي قاليشويي
    الف – شستشو با هيدروسولفيت سديم
    ب- شستشو با سود سوزآور
    ج- كلرينه كردن
    فصل چهار- تاثير مواد شيميايي بر الياف طبيعي
    الف – اثر مواد شيميايي بر الياف پشم
    ب- اثر مواد شيميايي بر الياف پنبه
    ج- اثر مواد شيميايي بر الياف ابريشم
    فصل پنجم – ضد بيد كردن الف – بيولوژي حشره بيد ب – روشهاي مبارزه با بيد
    فصل ششم – نكاتي در مورد شستشو و نگهداري فرش
    منابع و ماخذ
    
    
    
    چكيده مطلب :
    در شستشوي فرش دستباف مراحل و روشهاي مختلفي بايد صورت گيرد .
    از جمله مقدمات شستشو غبارگيري فرش است كه به شيوه دستي و يا توسط دستگاه انجام مي شود پس از غبارگيري بازرسي فرش جهت شناخت معايب و لكه گيري آن انجام مي گيرد .
    سپس شستشوي فرش نيز به كمك دستگاههاي مكانيكي در كاخانه ها و يا در منزل و با روشهاي سنتي صورت مي گيرد .براي شستشو از مواد متفاوت سنتي و صنعتي استفاده مي شود كه آگاهي از اثرات هر يك در انجام بهتر اين كار موثر خواهد بود .
    در طي شستشو و يا پس از آن عملياتهاي تكميلي متفاوت روي فرش انجام مي شود مانند كلرينه كردن و يا شستشو با سود و هيدروسولفيت و كربنات ها و يا ضد بيد كردن فرش كه هر يك براي تامين هدفي و آسودگي خاطر مصرف كنندگان انجام مي گيرد .شناخت تاثير اين مواد شيميايي بر الياف موجود در فرش ، در بكارگيري بهتر آنها جهت شستشوي مناسب و صحيح راهگشا خواهد بود .
    
    مقدمه :
    يك عامل بسيار مهم در حفظ و نگهداري فرش ، تميز نگه داشتن آن است . آلودگي و ناپاكي نه تنها از جلوه ز يبايي فرش مي كاهد بلكه خسارتهاي فراواني نيز به آن وارد مي آورد.
    همه قالبهاي مورد استفاده اعم از قالبهاي مفروش كننده منازل و يا قالبهاي تزييني پس از چند سال به علت مجاورت دائمي با انواع آلودگي مي بايست شسته شده و تميز گردند .
    با توجه به اينكه حتي ذرات گردوغبار موجود در هوا در لابه لاي فرش فرو مي روند و در بلند مدت باعث چرك و تيره شدن سطح فرش مي گردند .بديهي است فرش هاي با زمينه روشن و پرز بلند و يا آنهايي كه بيشتر در معرض تردد و آلودگي هستند نياز بيشتري به تميز شدن دارند. شستشو و نظارت فرش از اهميت ويژه اي برخوردار است و رعايت اصول و قواعد خاص آن سبب خواهد شد تا دستباف كيفيت اوليه خود را از دست نداده ، سلامت خود را باز يابد و حتي الامكان خصوصيات ظاهري و ساختماني خود را حفظ نمايد .
    شستشوي فرش به طور معمول ، بعد از خاتمه بافت جهت ارتقاء كيفيت صورت مي گيرد و نيز براي زدودن آلودگي هايي كه به مرور زمان بر آن مي نشيند ، كه در اين مورد غبارگيري از مقدمات شستشو خواهد بود كه امري اجتناب ناپذير است ، اما مراحل آن داراي ويژگيهاي خاص است . در ادامه به تفصيل به شيوه هاي غبارگيري و شستشوي فرش و ساير مراحل تكميلي ديگر در اين راستا پرداخته مي شود .
    
    
    
    فصل يك :
    مقدمات شستشو
    
    -غبارگيري
    غبار هميشه به صورت تركيبات مختلفي در هوا وجود دارد و ممكن است به صورت ذرات آهن ، كربن به شكل دوده ، آلومين .و ساير مواد به داخل پرز فرش نفوذ كند . ذرات ريز غبار به صورت لايه اي نازك روي سطح و داخل پرزهاي فرش نفوذ مي كند . اين لايه ها جذب كننده ي رطوبت نيز هستند و در بلند مدت به صورت لكه هاي چرك روي سطح فرش پديدار مي شوند و حتي باعث پوسيدگي فرش نيز مي گردند .
    كانونهاي اجتماع غبار و خاك در درون فرش مكان مناسبي براي زندگي انواع حشرات مانند بيد است كه مي توانند الياف پشم را بجوند و از بين ببرند . بنابراين غبارگيري فرش هراز گاهي الزامي است .
    بهترين وسيله براي زدودن گرد و خاك و تميز نمودن فرش جاروهاي دستي و معمولي(جاروهاي رشتي و مشابه آن ها) مي باشد .استعمال اين قبيل جاروها با وجود آن كه وقت بيشتري را گرفته و تا حدودي خسته كننده مي باشند . معهذا جهت دوام فرش بيشتر توصيه مي شوند .
    به كار بردن جاروهاي برقي با دور كم هر چند روز يك بار بدون اشكال است ولي هرگز نبايد از جاروهاي برقي كه برس هاي چرخنده دارند بكار برد ، چه حركات چرخشي اين برسها باعث شكسته شدن الياف پشم و كنده شدن گره ها از جسم فرش مي شود و همچنين از گردش جاروبرقي در اطراف محل ريشه ها اكيداً خودداري مي شود چه با اين عمل ريشه ها به داخل دستگاه مكيده مي شود و از بين مي روند .
    نوصيه مي شود هر چند هفته يكبار با جاروبرقي و يا جاروي معمولي پشت فرش نيز جارو شود چون اين عمل گرد و خاك و ناپاكي هايي كه در پشت فرش رخنه نموده اند ، زدوده خواهد شد .
    در غبارگيري قالي و قاليچه ها هيچ گاه مانند پتو و ملافه روزانه آنها را تكان نداده و از پنجره و بالكن آويزان نكنيد . چون تكان دادن روزانه آن ها سبب شل شدن تدريجي گره ها و كنده شدن آنها از جسم فرش مي شود ( شدت خسارت بيشتر در محيط جانبي فرش بروز مي كند) و هم چنين آويزان كردن قالي و قاليچه ها علاوه بر آن كه آن ها را در معرض نزولات آسماني قرار مي دهد موجب آن مي گردد كه رنگ اين دست بافت ها نيز در اثر اشعه آفتاب به شدت تغيير نمايد .
    به دليل وجود ذرات خاك و گردوغبار كه در لابه لاي پرز فرش نفوذ كرده اند مي بايست قبل از شستشو آنرا به خوبي غبارگيري نمود . چنانچه ذرات گردوغبار از ميان فرش خارج نگردند هنگام شستشو با آب تركيب شده و تشكيل لايه اي شبيه گل در انتهاي پرز فرش مي دهند كه پس از مدتي باعث پوسيدگي زودرس فرش مي شود . در اين حالت با كوچكترين ضربه هاي ناگهاني و حتي با تا نمودن فرش جهت حمل و نقل احتمال تركيدگي و پاره شدن فرش بسيار است .
    
    قبل از شستشو غبارگيري به طرق مختلف صورت مي گيرد :
    1- غبارگيري معمولي (دستي)
    
    در اين حالت به چند روش فرش غبارگيري مي شود :
    - برخي فرش را به پشت روي زمين پهن كرده و با چوب به پشت آن مي زنند ، سپس فرش را كنار زده و گردوخاك و ساير موادي كه بر روي زمين ريخته شده جمع مي نمايند و روي فرش را با جارويي زبر مي روبند .
    - برخي نيز فرش را از پشت بر روي يك شبكه ي توري فلزي كه در ارتفاع مناسبي از زمين قراردارد پهن با چوب و يا وسيله ي ديگري به پشت آن مي زنند . در اين حالت كليه ذرات گردوغبار از فرش خارج شده و چون بين فرش و زمين فضاي خالي است ذرات گردوغبار دوباره به داخل فرش نفوذ نمي كند .
    - در برخي موارد چهار نفر هر يك گوشه اي از فرش را گرفته و به ترتيب ضربه اي موجي شكل را به فرش وارد مي سازد و به اين ترتيب فرش از چهارطرف تكان داده شده و آلودگيهاي آن خارج مي گردد .
    ( نكته : ضربات چوب نبايد بنحوي محكم باشد كه به بافت فرش لطمه بزند .)
    - برخي نيز فرش را محكم به زمين يا سطح سفتي مي كوبند تا غبار آن خارج شود . البته كوبيدن فرش بر زمين از جمله اعمال نادرست و بدترين نوع غبارگيري فرش است ، زيرا احتمال هر نوع آسيبي وجود دارد كه موجبات گسيختگي تارپود و پرز فرش را فراهم مي آورد .
    چنانچه فرش كهنه و قديمي باشد يا داراي قسمتهاي رفو شده باشد ، هرگونه غبارگيري دستي كه همراه با ضربات شديد و ناگهاني باشد باعث وارد شدن آسيب هاي جبران ناپذير به فرش مي گردد .
    • شايد بهترين روش در مورد فرشهاي جوان و نو بافت آن باشد كه فرش را از يك ارتفاع مناسب آويزان نمود و با چوب به آهستگي و از پشت به آن ضربه زد .
    • در مورد فرشهاي قديمي بهتر آن است كه با استفاده از بررسيهاي نرم ذرات گردوغبار از لاي پرزهاي فرش بيرون آورد . سپس با جاروهاي برقي ذرات گردوغبار را از درون پرز فرش بيرون كشيد .
    (نكته: در هنگام استفاده از جاروبرقي بهتر است نوك مكنده آن با فاصله اي مناسب از سطح فرش قرار گيرد تا ذراتي كه از فرش خارج شده و در هوا معلق نشده اند به خوبي جمع شده و دوباره به داخل فرش وارد نشوند .)
    
    2- غبارگيري ماشيني :
    امروزه با پيشرفت فن آوري ، ابزارها و ماشين آلات خاصي براي غبارگيري فرش طراحي و ساخته مي شود .
    
    الف : ماشين هاي ضربه زن مكانيكي :
    نمونه هاي قديمي تر اين ماشين ها داراي عرض زياد بين 5-4 متر و طول بسيار كم بين 2-5/1 متر است .درون اين دستگاه دو محور استوانه اي قرار دارد كه به هريك تسمه هاي پلاستيك يا برزنتي بسته شده است .هنگامي كه دستگاه روشن مي شود ، فرش از يك طرف به داخل آن هدايت مي شود . ابتدا توسط برسهاي مخصوص پرز فرش شانه مي شود تا از حالت نمدي و خوابيده خارج شده و بلند گردد . سپس توسط ريلهاي مخصوصي فرش به ميان محورهاي گفته شده هدايت مي شود . محورهاي مذكور به علت گردش سريع به دور محور طولي ، تسمه هاي برزنتي يا پلاستيكي را به صورت مكرر به پشت و روي فرش مي كوبند .
    با توجه به اين كه پرزهاي فرش توسط برس ها حالت ايستاده يافته اند ذرات گردوغبار به راحتي از درون آنها خارج مي شوند . به اين ترتيب تمام فرش از يك طرف وارد غبارگيري شده و از طرف ديگر خارج مي گردد .
    اين عمل قبل از شستشو و در طول شستشو انجام مي شود و دور برس غلطكتي برحسب نو و كهنه بودن و يا ضخامت فرش تنظيم شده و ضرب دستگاه حتي الامقدور نبايد محكم باشد .
    در مورد فرشهاي قديمي و رفو شده بايد دقت شود تا آسيب جدي به فرش وارد نشود ، زيرا با ضربات شديد در اين دستگاه ممكن است فرش دوباره پاره شود و نياز به ترميم مجدد باشد .
    
    ب- غبارگيري با دستگاه مكنده :
    گرد و غبار قاليهاي كهنه بوسيله برس يا جاروي نرمي در جهت خواب فرش جارو شده و بوسيله دستگاه مكنده جمع آوري مي شود .در اين حال بايد شدت مكثي دستگاه برحسب نو و كهنه بودن و يا ضخامت فرش بنحوي تنظيم شود كه ضمن خارج كردن گرد و غبار و كثافات از فرش باعث كنده شدن الياف و پرزهاي فرش نشود .
    ( نكته : هنگام تميز كردن قالبهاي كهنه بايد نسبت به « خواب» قالي توجه مخصوص مبذول گردد ، چرا كه بهم خوردگي و آشفتگي در خواب قالي پيدا شود « بافت قالي» تغيير شكل مي يابد و سبب پخش شدن اشعه انعكاسي مي گردد، در چنين حالتي قلي « بدنما » شده و لكه دار جلوه گر مي شود .)
    
    ج- دستگاههاي جديد غبارگيري :
    در طي سالهاي اخير در ساخت دستگاههاي غبارگيري پيشرفت جديدي به وجود آمده است . دستگاههاي جديد غبارگيري از بازده بالايي برخوردارند و مي توان در زمان كوتاهتري تعداد زيادي فرش را غبارگيري نمود .
    اين دستگاه در واقع گردونه ي بزرگي است متشكل از يك استوانه بزرگ توري شكل ، كه در درون اتاقك بزرگتري قراردارد . گردونه متحرك از ميله هاي فلزي ساخته شده است و تا حدودي شبيه ماشين هاي لباسشويي عمل مي نمايد . اتاقك اين دستگاه داراي در بزرگي است كه پس از قراردادن تعداد مشخصي فرش ( برمبناي گنجايش دستگاه ) داخل آن ، بسته مي شود . سپس گردونه داخل دستگاه به حركت درآمده و با سرعت به دور خود مي چرخد . فرشها براثر حركت دوراني از پايين به بالاي گردونه و بالعكس حركت كرده و براثر آن گردو خاك آن كاملاً گرفته مي شود . گردوغبار خارج شده از فرش توسط كانال مكش هوا كه زير اتاقك قراردارد از ميان ميله هاي گردونه خارج شده و بوسيله كانال در يك جا انبار مي گردد . گاه امتداد اين كانال به درون حوضچه هاي آب است تا از آلودگي هوا نيز كاسته شود و هر از گاهي آب حوضچه تخليه مي شود .
    (نكته: در صورت استفاده از ماشين هاي غبارگيري جديد باز هم بايد ابتدا قالبهاي كهنه و قديمي را شناسايي نمود. زيرا براثر حركت مداوم قالبها در درون دستگاه ممكن است صدمات خاصي به فرش وارد گردد . گرچه در اين دستگاه نسبت به دستگاههاي قديمي حفاظت فرش بيشتر است و صدمه كمتري به آن وارد مي گردد .)
    
    3- بازرسي :
    پس از انجام غبارروبي ، قبل از شستشو، فرش روي زمين گسترده مي شود و از نظر وجود لكه ، سوراخ و پوسيدگي بررسي مي شود تا از ايجاد خسارت احتمالي در حين مراحل شستشو جلوگيري نمايند .
    گليم بافي و ريشه ها را قبل از شستشو بازديد كرده و ريشه ها را كاملاً از هم جدا نموده و در صورت لزوم مجدداً انتهاي ريشه ها را به صورت دسته هاي جدا مي بندند .
    
    4- رفوكاري :
    پس از بررسي فرش و شناسايي نقاط آسيب ديده در مرحله بعد بايد سوراخها را چنانچه قابل ترسيم است ، رفو نمود .
    
    5- لكه گيري ( لكه زدايي)
    بعد از رفو كردن ، فرش را لكه گيري مي كنند . هرگاه فرشي در اثر مواد رنگ دار مانند شربت ، قهوه ، چاي ، چربي ، واكس ، ادرار و فضولات حيوانات و مانند آن آلوده و لكه دار شد ، ابتدا بايد اين مواد را از سطح فرش زدود و سپس لكه هاي حاصل را به كمك مواد پاك كننده مانند صابون و پودرهاي رخت شوي و حلال هاي مخصوص از بين برد .
    بايد توجه داشت كه هر لكه اي فقط با رنگ برهاي مخصوص و در تحت شرايط خاصي از بين مي رود ، به عنوان مثال براي زدودن اثرات آب ميوه ، شير ، قهوه ، چاي و شكلات از آب نيمه گرم و صابون و يا شامپو و براي لكه گيري اثرات تخم مرغ و خون از امتزاج نمك و صابون و سركه سفيد استفاده مي شود .
    بايد بدانيم كه لكه هاي چربي با بنزين نيز به خوبي پاك مي شوند . در صورتي كه فرش به روغن آلوده شد، بايد ابتدا روغن ريخته شده را به كمك قاشق جمع آوري نمود ، سپس پارچه اي سفيدرنگ بر روي محل آلوده شده گذارده و اطوي نيمه گرمي بر روي اين پارچه كشيده شود . بدين ترتيب روغن موجود در جسم فرش جذب اين پارچه خواهد شد .
    
    براي زدودن لاك ناخن از حلال استن
    براي زدودن رنگ روغن از ترباشين
    براي از بين بردن لكه قير از حلال اكاليپتوس
    براي محو كردن دوده و ساير پودرهاي رنگ دار از جاروي برقي مكنده استفاده مي كنند .
    
    در هر صورت شستشوي محل لكه دار شده با مواد پاك كننده آنزيم دار (2درصد) و يا صابون هاي خنثي هميشه بي ضرر خواهد بود.
    (نكته: توجه داشته باشيد كه هيچ گاه در عمليات لكه برداري از گرد بليچ (BLEACH) استفاده نشود، چه با اين عمل رنگ فرش نيز از بين مي رود .)
    در كارگاه هاي شست و شوي فرش هنگامي كه موفق به لكه برداري به صورت دلخواه نشوند، بايد قسمت لكه دار شده را از روي شبكه تاروپود فرش جدا كرده و به جاي آن با الياف مناسب و رنگ هاي جور دوباره گره زني و يا رفوگري كرد.
    شستشوي فرش از سالها پيش در خانواده هاي ايراني مرسوم بوده است و حتي در برخي از ماهها و روزهاي سال ديده شده كه گروهي از اهالي يك روستا و يا محل به طور دسته جمعي كار شستشوي ساليانه، فرش را در رودخانه هاي نزديك شهر و روستا طي چندين شبانه روز انجام مي دهند و اين كار در برخي مناطق حالت سنتي و حتي نمايشي يافته كه تماشاي آن براي علاقمندان فرش ايران بسيار دلپذير و زيبا است .
    
    
    فصل دو :
    شستشو
    
    شستشوي دقيق و اصولي فرش بايد به نحوي باشد كه هدف اصلي به خوبي و بودن كمترين صدمه به فرش تحقق يابد . يعني فرش از آلودگي ها و سطوح چرك زدوده شده و كاملاً پاكيزه گردد .
    عليرغم بسياري از پيشرفتهاي حاصل شده در حفظ و نگهداري فرش و حتي غبارگيري فرشهاي دستي اعم از قديمي و كهنه به جهت حساسيت امر شستشوي فرش ، تاكنون ماشين يا دستگاههاي خاصي براي برطرف كردن آلودگي هاي فرش طراحي و ساخته نشده و تقريباً تمامي كارخانه هاي قاليشويي به روشي شبيه به روشهاي سنتي و قديمي فرش را شسته و خشك مي كنند .
    البته به جهت امكان كنترل و حفاظت بيشتر فرش به روش سنتي مي توان گفت در حال حاضر شستشوي دستي و سنتي فرش بهترين روش به ويژه در مورد فرشهاي قديمي و موزه اي است كه بايد نهايت دقت را در شستشوي آنها به كار گرفت تا كمترين آسيب را متحمل گردند .
    هرگاه با تكان دادن گوشه اي از فرش ذرات گرد و خاك و الياف شكسته شده پشم از آن بيرون آمد مي توان گفت كه زمان شستشوي آن فرا رسيده است .
    هنگامي كه الياف و پرزهاي فرش به يك ديگر چسبيده شده و پرزها حالت نرمي اوليه خود را از دست داد و يا آلودگي كلي پيدا كرد بايد آن را شستشو نمود . معمولاً هر دو تا سه سال يكبار بسته به محلي كه فرش در آن پهن شده و ميزان رفت و آمد بر روي آن بايد آن را شستشو داد .
    
    1- قاليشويي به روش سنتي:
    در روشهاي كاملاً قديمي معمولاً فرش را در درون نهرهاي روان آب قرار داده و پس از آن كه فرش به خوبي خيس مي گرديد آن را به بيرون منتقل ، با مواد شوينده اي چون : چوبك و ساير شوينده هاي قديمي و به كمك پاروهاي بزرگ مي شستند . سپس فرش را دوباره به نهر آب فرو برده و كار زدودن مواد شوينده را آغاز مي كردند . به اين ترتيب حركت دائمي آب بر روي فرش و كشيدن پارو بر روي آن پس از مدت كوتاهي مواد شوينده را به خوبي برطرف و فرش پاكيزه مي گرديد . سپس فرشها را بر روي صخره ها و سنگهاي اطراف رودخانه و در مقابل نور آفتاب قرار مي دادند و به اين ترتيب پس از 3-2 روز فرش كاملاً خشك مي گرديد . در برخي موارد ديده مي شود كه براي آبگيري فرش پس از خارج كردن آن از داخل رودخانه آن را لوله يا تا كرده و آن را لگد كرده و يا با پارو مي كوبند تا آب آن به خوبي گرفته شود و سپس جهت خشك شدن آنها را پهن مي كردند .
    
    
    2- قاليشويي به روش جديد در كارخانه:
    امروزه نيز در كارخانه هاي قاليشويي روشهايي شبيه به شيوه قديمي اجرا مي گردد .به اين ترتيب كه ابتدا فرش را برروي زمين پهن كرده و همه آن را با آب خيس مي كنند .
    (نكته: معمولاً كارگاههاي قاليشويي را در بيرون از سطح شهر ايجاد مي نمايند تا حتي الامكان از آب نهرهاي كنار شهر استفاده شود و يا بتوان با حفر چاههاي عميق آب فراوان براي شستشو مهيا نمود).
    پس از انكه تمام فرش به خوبي خيس شد مواد پاك كننده را به مقدار مناسب روي سطح قالي مي ريزند. سپس با برس هاي ويژه اي شروع به شستن فرش مي كنند . به اين ترتيب قسمتهاي چرك و آلوده قالي تميز مي گردد .
    در برخي كارگاههاي قاليشويي دستگاههاي خاصي طراحي و ساخته اند كه داراي برسهاي بزرگ و دايره اي شكل مي باشد و توسط نيروي برق به حركت در مي آيد و به آهستگي سطح فرش را سائيده و نقاط تيره و چرك آن را مي شويد . پس از آنكه تمام فرش را شسته شده توسط شلنگهاي آب كه داراي دوش هاي پخش كننده آب است و فشار آب قابل تنظيم مي باشد و تمام فرش را شسته و مواد شوينده را به خوبي از قالي دور مي كنند.
    (نكته: سطح فرش بايد حتي الامكان بوسيله برس شسته شود).
    پس از آنكه مواد شوينده از لايه لاي پرز فرش خارج شد معمولاً فرش را به طور كامل و يكجا درون حوضچه هاي بزرگ آب فرو مي كنند تا به اصطلاح آبكشي شود .
    (نكته: براي شستشوي فرش بايد از مواد پاك كننده و خنثي و يا مواد شوينده مخصوص فرش استفاده شود)
    ( نكته: بعد از شستشو با صابون فرش را آبكشي كرده و پس از آب آن را از نظر قليايي با PH مترو يا متل متالئين ارزيابي كنيد ، پس آب پس از آبكشي فرش بايد كاملاً صاف و خنثي باشد)
     در صورتي كه در كنار كارگاههاي قاليشويي نهرهاي آب روان موجود باشد و يا بتوان توسط چاههاي آب ، جريان سريع و رونده اي از آب فراوان ايجاد نمود، فرش را در داخل آن قرار داده و براي چند ساعت به حال خود رها مي سازند تا مواد شوينده به طور كامل از درون قالي پاك و خارج شود . شايد بتوان گفت اين روش از بهترين و موثرترين راهها براي آبكشي فرش و زدودن مواد شوينده باشد و لذا به همين منظور است كه كارگاههاي مدرن و مجهز قاليشويي كه امكان استفاده از نهرها و رودخانه هاي طبيعي براي نيل به اين منظور در دسترس دارند، مي توانند عمليات شور قالي را به بهترين شكل انجام دهند.
    
    به هنگام آبكشي فرش اغلب از پارو و برسهاي خاصي جهت زدودن بهتر مواد شوينده و آلودگي ها استفاده مي نمايند .
    در كارگاههاي قاليشويي عموماً به جاي لوله كردن فرش و آبگيري آن تحت فشار قرار دادن از دستگاههاي خاصي استفاده مي گردد كه عملكرد آن شبيه دستگاههاي سانتريفوژ است . اين دستگاهها محفظه اي استوانه اي هستند كه فرش را داخل آن و به ديواره فلزي و مشبك آن مهار كرده و با روش شدن ، بسرعت و با حركت دوراني به چرخش در مي آيد . در اين حالت به خاطر نيروي گريز از مركز ، بيشتر آب موجود در درون قالي به طرفين هدايت شده و از درون ديواره مشبك كه در پشت قالي قرار دارد خارج مي گردد . در بسياري موارد اين دستگاهها مقداري حرارت توليد مي نمايند تا عمل خشك كردن قالي كمي تسريع يابد .
    پس از آبگيري فرش آن را به همان روش قديمي يا بر روي سطح زمين پهن مي كنند تا خشك شود .
    (نكته : فرش پس از شستشو بحالت گسترده در نور غير مستقيم خورشيد (از پشت و رو) آبگيري مي شود و بعد از خروج رطوبت اضافي بحالت نيمه مرطوب در معرض هوا آويخته مي شود ) .
    همچنين فرش را بر روي دارها و داربست هاي بزرگ مي آويزند تا پس از 3-2 روز و در مجاورت هواي آزاد و نور آفتاب خشك شوند . چنانچه فرش قبل از نيمه خشك شدن آويخته شود آب در پايين فرش جمع شده و باعث زردي و پوسيدگي قسمت انتهايي فرش خواهد شد .
    برخي از كارگاههاي قاليشويي اقدام به ساخت گرم خانه هايي براي خشك كردن قالي نموده اند. در اين گرم خانه با ايجاد يك كانون حرارت مركزي توسط بخاري هاي بزرگ و يا ساير حرارت دهنده ها تمام فضاي گرم خانه را به طور مساوي حرارت مي دهند . سپس كليه فرش ها را به داربست هاي .يژه اي آويزان و در كوتاهترين زمان فرشها را خشك مي نمايند .
    ( نكته : اگر فرش در كارخانه خشك مي شود حرارت نبايد از 40 درجه سانتيگراد تجاوز نمايد .)
    
    
    2- قاليشويي در منزل :
     با قيد احتياط مي توان فرش را با رعايت كليه مراقبت هاي مربوط در منزل نيز شستشو داد . اما هيچ گاه فرش هاي ابريشمي و عتيقه و آن هايي كه رنگ هاي ثابت ندارند در منزل نبايد شسته شوند و بدون ترديد بايد آن ها را به موسساتي كه در اين قبيل امور تجربه دارند سپرد .قبل از شستشو نيز بايد آزمايش ثبوت رنگ انجام شود ، به اين طريق كه پارچه سفيد رنگي را مرطوب نموده و بر روي فرش مالش مي دهند ، در صورتي كه اثر رنگ بر روي پارچه ديده شود ، نشانگر اين كيفيت است كه در موقع شستشو رنگ هاي فرش در يكديگر مخلوط شده و به اصطلاح در يكديگر مي دوند ، بنابراين توصيه مي شود كه اين گونه فرش ها را هيچ گاه در منزل شستشو ننمايند .
    همچنين در شرح چگونگي شستشوي خانگي فرش مي بينيم كه علاوه بر تجربه ، دقت و ظرافت عمل بيشتر اهميت دارد . طريقه شستشوي خانگي به اين گونه است كه ابتدا بايد يك پيمانه شامپوي مخصوص را با ده قسمت آب نيمه گرم مخلوط كرده و به آن دو قاشق سركه طبيعي اضافه شود .
    ( نكته : وجود سركه باعث جلوگيري از پخش شدن رنگ ها مي شود ) .
    سپس فرش مورد نظر را در روي سطح صافي مانند تراس و يا حياط پهن نموده و آنگاه برس مخصوص را كه از موي اسب ساخته شده در محلول شامپو فرو برده و آن را بر روي پرزهاي فرش مالش داد تا اينكه تمامي سطح فرش آشفته به محلول شامپو شود .
    بايد توجه داشته باشيد كه برس بايد همواره در جهت بالا و پايين فرش حركت داده شود و اين نكته را نيز از نظر دور نداريد كه مالش خشن با برس باعث آن مي شود كه پرزهاي فرش آسيب ببيند .(نكته : هيچ گاه فرش را در محلول پاك كننده غوطه ور نسازيد ، چه تاروپود فرش كمتر در معرض ناپاكي ها قرار دارند و تنها پرز و يا گوشت فرش است كه در معرض آلودگي است .)
    بعد از اين مرحله محلول شامپوي باقي مانده در روي سطح فرش را به وسيله برس و يا هر وسيله مناسب ديگر جمع آوري نموده و آنگاه پرزهاي فرش را در جهت خواب آنها بگردانيد . بعد از خاتمه اين عمل فرش را با احتياط روي قسمت خشك و سطح و سختي در مقابل آفتاب بگسترانيد . در صورت امكان اگر فرش را در روي داربست هاي مخصوص پهن نماييد در اين حالت جريان هوا با پشت آن تماس داشته و در نتيجه فرش زودتر خشك شده و رطوبتي در آن باقي نمي ماند .
    بايد دقت شود كه فرش را براي خشك شدن در مقابل تابش آفتاب تند و سوزنده قرار نداده ، چون باعث رنگ آن مي شود .
    (نكته : براي يك رنگ كردن و يا كمرنگ كردن (در موارد خيلي ضروري ) بايد از نور مستقيم خورشيد استفاده شود ) .
    هيچ گاه فرش را براي خشك شده آويزان نكنيد و يا آن را بر روي چمن پهن ننماييد . توجه نماييد كه به هيچ وجه فرش را چه به منظور خشك نمودن و چه در ساير موارد در مقابل بخاري (شومينه و يا هر نوع بخاري ) و در فاصله نزديك با رادياتورها و يا روي سطوحي كه از زير آن لوله هاي آب گرم عبور مي كند به طور دائم قرار ندهيد ،چه حرارت شديد و مستمر باعث آن مي شود كه روغن طبيعي موجود در الياف پشم خشك شده و در نتيجه فرش درخشندگي خود ار از دست داده و الياف آن شكننده شوند و يا اينكه جرقه هاي آتش شومينه آن را بسوزانند .
    
    بعد از آنكه پشت و روي فرش به طور كامل خشك شد و سطح آن حالت اوليه خود را به دست آورد آن را به محل اوليه آن منتقل نماييد .
    (نكته : توجه نماييد كه فرش را هنگامي كه رطوبت دارد تا نكرده و در محل اصلي آن پهن نكنيد ، چه الياف آن بعد از مدتي پوسيده شده و فرش متلاشي مي شود .)
    گفتيم كه مرحله مقدماتي شستشو خاك گيري و زدودن الياف شكسته شده و كرك ها از فرش است و در موسسات فرش شويي از تكان دهنده هاي مكانيكي استفاده مي شود . در منزل براي گردزدايي از فرش مي توان تيرك هاي چوبي و ياني هاي كلفت را بكار برد ، در صورتي كه فرش را تكان ندهيم و بشوييم گرد و خاك موجود در جسم فرش هنگام آغشته شدن با آب به صورت گل و سيمان چسبنده اي در مي آيد و عمل شستشو را مشكل مي كند .
    هيچ گاه در منزل براي شستشوي قاليچه هاي كوچك و پادريهاي دست بافت از ماشين رخت شويي كه مكانيزم آن ها فقط براي شستشوي پارچه و بافت هاي ماشيني تنظيم شده است ، استفاده نكنيد چون درجه حرارت آب داخل ماشين ، ميزان ارزش دستگاه و تركيبات شيميايي مواد پاك كننده اي كه در ماشين هاي رختشويي به كار مي برند براي الياف و گره هاي فرش مناسب نيستند .
    (نكته: هيچ گاه فرش هاي دست بافت خود را براي شستشو به موسسات خشك شويي نسپاريد چون اين طريق شستشو براي فرش هاي دستباف بسيار مضر است . )
    لازم به ذكر است كه رفوگري و تعميرات فرش بعد از مرحله شستشو مي تواند نتيجه بهتري دهد ، زيرا علاوه بر رعايت بهداشت كارگر رفوگر ، انجام اين كار از جهت مشخص شدن نوع بافت و آشكار شدن رنگهاي واقعي فرش كاملاً ضروري است .
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    فصل سه :
    كاربرد مواد شيميايي در شستشوي فرش
    
    
    
    - بررسي روشهاي علمي رنگبري :
     در رنگرزي الياف پشم احتمال نايكنواختي در رنگرزي وجود دارد و گاهي اوقات نيز شيد حاصله پررنگ تر بوده و يا اينكه شيد حاصله مطابق سليقه مشتري نيست . براي از بين بردن نايكنواختي و روشن تر كردن شيد رنگ مي توان از مواد يكنواخت كننده استفاده كرد و براي از بين بردن نايكنواختي و روشن تر كردن شيد رنگ مي توان از مواد يكنواخت كننده استفاده كرد . براي بي رنگ كردن نيز بايد از مواد رنگبر استفاده نمود .
    
    - مواد خارج كننده رنگ :
    
    1- نمك سولفات سديم :
    اغلب رنگها با ثبات شستشويي پايين مانند رنگهاي اسيدي يكنواخت شونده در دماي جوش با (20-5) درصد نمك سولفات سديم از الياف خارج مي شوند و مدت زمان عمليات نيز بسته به نياز يا ميزان سيري رنگ نمونه بين (60-30) دقيقه است .
    
    2- آمونياك :
    براي بعضي از رنگهاي اسيدي كه قدرت مهاجرت كمتري دارند (رنگهاي اسيدي ميلينگ) و رنگهاي اسيدي يكنواخت شونده كه توسط نمك سولفات سديم از الياف خارج نمي شوند ، مي توان از قلياهاي ضعيف مانند آمونياك استفاده نمود .
    عمليات زيردماي جوش و حداكثر بر مدت نيم ساعت انجام مي شود . غلظت محلول نيم ليتر آمونيكدر 100 ليتر آب است .
    3-پريدين :
    در صورت استفاده از آمونيك به عنوان رنگبر ، نكات زيادي از قبيل مدت زمان عمليات و دماي واكنش مطرح است كه در صورت افزايش هركدام از فاكتورهاي فوق ، آمونيك باعث تخريب پشم و ايجاد زيردست نامطلوب براي پشم مي شود ، بنابراين استفاده از يك روش ملايم تر و موثرتر ضروري است . براي رسيدن به اين منظور از پريدين كه يك باز ضعيف و حلال خوب براي رنگرزي است استفاده مي شود .
    براي اين منظور مي توان (5/2-1) ليتر پريدين در 100 ليتر آب استفاده نمود .
    به دليل سميت بخار آن ، واكنش بايد در فضاي باز يا زير دستگاه هود انجام شود . ضمناً حين استفاده از اين ماده از پيپت هاي سرنگي يا استوانه مدرج استفاده شود .
    
    
    4- كربنات سديم Na2Co3:
    اين ماده يك قلياي ضعيف است كه براي خارج كردن رنگهاي اسيدي از روي الياف پشم يا ابريشم مناسب است . دردماي‌‌‍‍‍(40 درجه سانتيگراد) با (8-4) درصدكربنات سديم به مدت 30 دقيقه مي توان بخش اعظم رنگهاي اسيدي را خارج نمود . لازم به ذكر است كه بعد ازپايان تمام عمليات شيميايي پشم با مواد داراي خاصيت قليايي ، شستشو با اسيد استيك رقيق ضروري است .
    
    5- مواد كمكي غير يوني:
    رنگهاي با ثبات شستشويي بالا مانند رنگهاي كرومي و متال كمپلكس 2 :1 ويا سوپر ميلينگ با مواد ذكر شده در بالا از الياف خارج نمي شوند . بنابراين براي خارج ساختن اين رنگها از مواد كمكي غير يوني استفاده مي شود .
    از جمله اين مواد مي توان از : univaline w وavolun Iw نام برد. از مقدار (8-4) درصد univaline w همراه با 20 درصد نمك سولفات سديم و (3-1) درصد اسيد استيك مي توان رنگهاي متال كمپلكس 1:1ورنگهاي كرومي را از الياف خارج كرد .
    از مقدار (3-2) درصد avolun Iw همراه با 20 درصد نمك سولفات سديم در(5 = ph ) و در دماي جوش مي توان رنگهاي متال كمپلكس 1:2 را از الياف خارج كرد .
    
    - مواد رنگ بر عبارتند از :
    1- دي كرومات و اسيد سولفوريك :
    دي كرومات يك ماده اكسيد كننده قوي است كه همراه با اسيد سولفوريك استفاده مي شود . اسيد سولفوريك يك نقش كاتاليزور دارد .
    در دماي جوش به مدت (45-3) دقيقه ،(6-3) درصد دي كرومات با(6-2)درصد اسيد سولفوريك نسبت به وزن الياف براي از بين بردن لكه هاي رنگي كافي است .
    توجه داشته باشيد كه استفاده از اسيد سولفوريك همراه با دي كرومات باعث زرد شدن الياف ميشود ، به همين جهت ميتوان از اسيد هاي ضعيف تر مانند اسيد اگزا لياك استفاده نمود .
    
    2- سديم دي تيونيت يا هيدرو سولفيت سديم Na 2s2o 4 :
    اين ماده قدرت احياكنندگي بالا دارد ، حتي قدرت آن از تركيبات فرمالو‍‍‍‍‌ئيد بيشتر است اما از معايب آن تجزيه شدن سريع آن در آب است كه اين امر كنترل فرآيند رنگبري و فرمولاسيون ثابت را مشكل مي كند . اما مزيت آن در اين است كه مي توان در دماي پايين از اين ماده استفاده كرد .
    
    3-تركيبات فرمالدئيد- سولفوكسيلات :
    اين تركيبات نيز مواد احيا كننده هستند و نسبت به هيدروسولفيت سديم ضعيف تر بوده و كنترل عمليات با آن نيز راحتتر است . در زير نام تجاري دو نمونه از اين مواد آورده شده است :
    Formosul
    Erasoic
    استفاده از اسيد به عنوان كاتاليزور ، قدرت احياكنندگي اين مواد را افزايش مي دهد ، البته بيشتر از اسيد فرميك استفاده مي شود ، زيرا اسيد سولفوريك باعث نايكنواختي رنگبري مي شود .
    ميزان مصرف Formosul (4-2) درصد همراه با (5/2-5/1) درصد اسيدفرميك (85%) است كه مدت زمان واكنش 30 دقيقه در دماي جوش است .
    بعضي از رنگها در اثر شستشو با آب ، با اكسيژن همراه آب و هوا اكسيد شده و رنگ دوباره برمي گردد . پس يكي از معايب اين مواد برگشت پذيري دوباره رنگ در اثر اكسيداسيون است .
    حال براي جلوگيري از بروز اين مشكل در رنگبري برخي رنگها از واكنش اكسيداسيون استفاده مي شود .بدين صورت كه ابتدا با اسيد سولفوريك و دي كرومات رنگ اكسيد شده و در مرحله دوم با استفاده از Formosulمصرف مي شود تا از برگشت دوباره رنگ جلوگيري كند .
    
    4- كلروازن :
    كلروازن از قدرت اكسيداسيون بالايي برخوردارند كه حتي در تصفيه پساب رنگهاي نساجي از اين دو ماده استفاده مي شود .
    قدرت اكسيدكنندگي ازن بالاتر از كلر نيز مي باشد كه در مدت خيلي كوتاه (درحدود 20 دقيقه ) انواع رنگهاي اسيدي از پايه هاي شيميايي مختلف آزو ، آنتراكينون و رنگهاي متال كمپلكس را به راحتي رنگبري مي نمايد .
    
    گفته شد ، عمليات تكميل شيميايي جهت ايجاد تغييراتي ، در رنگبندي و يا بهبود لطافت فرش صورت مي گيرد ، كه البته منجر به بروز صدمه هايي در فرش نيز مي گردد و به نام دواشويي يا رنگبري شهرت دارد.
    برخي از خريداران فرش به ويژه در خارج از كشور علاقه خاصي به كاهش شدت رنگها و تا حدودي كهنه نما شدن رخ فرش دارند. بدين منظور قبل از ارسال فرش به خارج از كشور در كارگاههاي قاليشويي با استفاده از مواد خاصي چون هيدروكلريك اقدام به شستشو و رنگبري فرش مي نمايد ، اما اين مواد از لحاظ شيميايي داراي خواص شويندگي همچون مواد اصلي شوينده فرش نمي باشد ، و قاليهايي كه به آنها شسته مي شوند ، معمولا قاليهاي جوان و كاملا نو هستند كه نياز به شستشوي قوي براي زدودن سطوح چرك فرش ندارند . در واقع اين مواد خاصيت سايندگي دارند و پشم را سست مي كند و تا حدودي خواص فيزيكي پشم را از بين مي برند و در نهايت از دوام فرش مي كاهد .
    
    شيوهاي رنگبري در كارخانهاي قاليشويي:
    - عمليات رنگبري فرشها در كارخانهاي قاليشويي انجام مي شود و عمليات آن به صورت تجربي و در دماي محيط انجام مي گيرد. بدين صورت كه پس از غبار گيري و شستشوي فرش ، در زمان آبكشي كه مي خواهند بوسيله بيلچه هاي مخصوص مواد شوينده اضافي و آب اضافي فرشها را بگيرند ، مواد شيميايي روي فرش هم بوسيله حركت رفت و برگشت بيلچه بر روي فرش باعث پخش شدن مواد شيميايي به طور يكنواخت بر روي فرش مي شود و طي دو مرحله آن را از فرش خارج مي نمايد.
    
    -روش ديگر كهنه نما كردن بوسيله مواد مخصوص ، ريختن اين مواد درون حوضچه هاي مخصوص و فرو بردن فرش در اين حوضچه ها براي مدت زمان معين است به اين ترتيب مقداري از جلا و شفافيت رنگ الياف كاسته شده و شايد بتوان گفت لايه اي نازك از رنگ الياف برداشته مي شود . سپس فرش را توسط آب صاف شسته و مواد مذكور را از آن خارج مي سازند . در برخي كارگاهها حتي از ماشين هاي خاصي براي كهنه شدن بيشتر فرش استفاده مي شود ، اين ماشين ها مقداري از پرز فرش ها را سائيده و حالت فرش پا خورده را به وجود مي آورند.
    جهت تكميل عمليات كهنه نما كردن فرش ريشه هاي سفيد فرش هاي جوان را توس موادي همچون : پوست گردو و يا پوست انار تيره مي نمايد تا كهنه نمايي فرش بيشتر جلوه كند .
    برخي هم براي كاهش شدت رنگها و جلاي آنها ، فرش را در معرض نور مستقيم آفتاب قرار داده و پشت و روي فرش را براي روز هاي متوالي به اين شكل در آفتاب شديد قرار مي دهند . نور شديد خورشيد تا حدودي باعث پريدگي رنگهاي قالي مي گردد .با اين روش حتي فرشهايي كه به خوبي توسط رنگهاي گياهي رنگ رزي شده اند ، اگر براي روزهاي متوالي در معرض نور خورشيد قرار گيرند در نهايت تا حدودي دچار پريدگي رنگ خواهند شد .
    
    الف- شستشو با هيدروسولفيت سديم:
    - هر گاه رنگهاي طرح در زمينه سفيد يا كرم فرش هاي پشمي و كركي به هر دليل سرايت كرد(مثلا حين شستشو) و به اصلاح دويده شده باشد به كمك ماده شيميايي هيدروسولفيت دو سود با كمي حوصله و دقت مي توان آن ها را از زمينه فرش پاك نمود .
    اينگونه كه مقدار كمي از اين ماده را در يك فنجان ماست ترش و آب گرم حل نموده و سپس با يك قلم موي نقاشي نسبتا زبر تمام قسمت هاي رنگ دويده شده را به طور كامل آغشته به اين محلول نموده بايد بدانيم كه ميزان هيدروسولفيت به كار رفته در اين محلول بسته به تازه بودن آن كاملا تقريبي بوده و با تجربه به دست مي آيد و آن قدر بايد به محلول اضافه شود كه بوي زننده اي احساس شود و براي جلوگيري از اين بوي زننده مي توان مقدار كمي جوش شرين به محول اضافه نمود . در هر صورت هر گاه ميزان هيدروسولفيت بيشتر از اندازه معين باشد الياف فرش مي شود.
    در صورتي كه زمينه كار بعد از خاتمه عمليات بيشتر از حد به رنگ سفيد در آمد پارچه اي آغشته به چاي دم كرده را بر روي اين قسمت ها مي كشيم و در نتيجه زمينه به رنگ بژ دلخواه در مي آيد . پس از چند ساعت بايد با يك برس زبر گرد خشك شده دوغ را از روي فرش زدوده و سپس با يك پارچه مرطوب اين قسمت ها را تميز نموده و يا فرش را به شستشو فرستاد.
    برمبناي تجربه زماني كه رنگها از بخشي به بخش ديگر فرش انتقال (در اثر با سو) براي اين رنگها بيشتر در سطح الياف متمركز شده اند از هيدروسولفيت سديم استفاده مي شود.
    البته رنگهاي با ثبات بالاي شستشويي كه در مرحله شستشو با سود از پرزهاي فرش خارج نشده اند و توانايي واكنش با هيدروسولفيت سديم را دارند ، بوسيله آن حذف و شيد رنگها نيز روشن تر مي شود.
    غلظت مناسب براي محلول هيدروسولفيت سديم بين 8-1 درصد است و زمان مورد نياز آن 60-10 دقيقه مي باشد.
    
    ب – شستشو با سود سوزآور:
    در كارگاه هاي قاليشوئي رايج ترين رنگبر هيدروسولفيت سديم است ، اما در برخي كارگاههاي قاليشوئي با استفاده از مواد شيميايي ديگري چون :سود سوز آور ، كربنات دو سود و يا ساير مواد قليايي رنگبري انجام مي شود كه بايد گفت اين مواد روي الياف پشم ، پنبه و ابريشم تاثير نامطلوب گذاشته و از استحكام آنها مي كاهد.
    در قديم از ماست ترش جهت رنگبرداري فرش استفاده مي شد ، اما در صورت اينكار بايد توسط افراد متخصص و در كارگاههاي قاليشوئي انجام گردد.
    
    محلول سود با غلظت (3-1) درصد و شايد هم بيشتر ، در ظرفهاي پلاستيكي بزرگ تهيه مي شود . محلول سود توسط كارگر بطور يكنواخت با آب پاش بر روي فرشها پاشيده مي شود . بعد از گذشت (10-5) دقيقه عمليات ضربه زني با ماشين شلاقي بر روي فرشها انجام مي شود . عمليات ضربه زن محدود (10-5) دقيقه طول مي كشد.
    بسته به نوع فرش و نظر استادكار حدود(60-20) دقيقه عمل شستشو با سود طول مي كشد. هر چه ثبات رنگهاي فرش كمتر باشد و راحت تر توسط سود از فرش خارج شود ، زمان شستشو با سود كاهش پيدا مي كند.
    در پايان عمليات شستشو با سود فرشها با آب فراوان شستشو مي شوند تا سود اضافي از فرش خارج شود .
    
    ج – كليرينه كردن:
    بعد از پايان مراحل شستشو با سود و هيدروسولفيت سديم مرحله فلس زدايي است كه عمليات فلس زدايي براي افزايش جلاي فرش است و با هيپوكلريت انجام مي شود.
    براي كلرينه كردن از كلسيم هيپو كلريت استفاده مي شود.
    كلسيم هيپوكلريت در حوضچه هاي بتوني ريخته مي شود و 24 ساعت زمان داده مي شود تا در آب حل شود . ميزان كلر فعال حوضچه ها (50-40) گرم بر ليتر است.
    عمليات كلرينه كردن هم در PHقليايي قابل اجرا است.
    اكثرا عمليات كلرينه كردن در PH قليايي انجام مي شود ، چون علاوه بر افزايش جلاي فرش ، زير دست تيز نرمتر مي شود .
    
    - كلرينه كردن در PHقليايي :
    محلول(30-20) گرم بر ليتر كلر فعال تهيه شده ، با آب پاش روي فرش ها پاشيده مي شود. عمليات بيل كشي بر روي فرشها موجب حركت هيپوكلريك به بخشهاي مختلف فرش و نفوذ بيشتر ان به درون پرزها مي شود.
    عمليات بيل كشي موجب افزايش راندمان فلس زدايي و افزايش بيشتر جلاي فرش مي شود كه دليل ان حركت محلول هيپوكلريك روي فرش و تسريع واكنش هيپوكلريك با الياف است ، از طرف ديگر خود لبه هاي تيز بيلچه موجب تراشيده شدن فلسهاي در حال تخريب توسط هيپوكلريك است.
    عمليات كلرينه كردن (10-5) دقيقه طول مي كشد.براي بعضي از فرشها كه با يك بار عمل كلرينه كردن براقيت مورد نظر حاصل نشود ، عمليات كلرينه كردن تكرار مي شود .
    
    
    كلرينه كردن در PH اسيدي :
    
    محلول رقيق اسيد سولفوريك بر روي فرش پاشيده شده و سپس محلول (10-5) گرم بر ليتر هيپوكلريت نيز روي آن پاشيده مي شود و عمل بيل كشي نيز براي تسريع فلس زدايي انجام مي شود.
    بعد از پايان عمليات فلس زدايي بايد هيپوكلريت فرشها با آب شستشو داده شده و توسط آب گير آب اضافي فرش گرفته شود.
    بعد از آبگيري فرشها در هواي آزاد و زير نور آفتاب خشك مي شوند.
    در عمليات دواشوئي احتمال دارد كه رنگهاي بخشي از فرش بطور كامل حذف شود ، در پايان كار و خشك شدن فرش چاره اي نيست جز اينكه با قلم مو اين بخش ها دوباره رنگ آميزي شوند ، البته خام بودن اين رنگها در درون ليف نفوذ نكرده و بر اثر تماس از بين خواهد رفت .
    نكته اي كه در اينجا به نظر مي رسد ، آنست كه بهتر مي باشد به جاي صرف هزينه هاي گزاف در قاليشويي ها جهت ملايم كردن رنگهاي فلز گونه فرشها براي كهنه نما شدن آنها جهت صادرات، رنگ پشم را از ابتدا تغيير داده و در واحد هاي رنگرزي شيوه هاي اصلاحي را اعمال نماييم و براي فرشهاي صادراتي با هزينه و مصرف مواد كمتر ، رنگهاي ملايم و كهنه متناسب با صادرات تهيه نماييم . (اين روش اصلاحي در برخي از توليدات شركت سهامي فرش ايران اعمال مي گردد و فرشها پس از پايين آمدن از دستگاه دار با يك شور معمولي كاملا كهنه نما بوده و براي صادرات استفاده مي شود .)

+ نوشته شده در  شنبه شانزدهم بهمن 1389ساعت 1:55  توسط پرویز جوادی  |